Pierwsi Piastowie - część III - reportaże i wspomnienia
Menu główne:
Reportaże, artykuły > Pierwsi Piastowie - esej Krzysztofa Wilanda
Zdumiewające historie
PIERWSI PIASTOWIE
CZĘŚĆ III
opracowanie KRZYSZTOF WILAND
1. BOLESŁAW CHROBRY – EKSPLOZJA MENNICTWA
2. ŚMIEJĄCA SIĘ POLKA – CÓRKA I SZWAGIERKA CHROBREGO
3. MIESZKO II – WCALE NIE GNUŚNY!
4. KSIĄŻĘTA WYKLĘCI: BEZPRYM I BOLESŁAW ZAPOMNIANY (CELOWO?)
5. KAZIMIERZ ODNOWICIEL – PRZY POMOCY NIEMIEC I RUSI
Wyboru tytułowych „Zdumiewających historii” dokonałem w oparciu o informacje encyklopedyczne oraz zawarte w książkach, w szczególności:
• Prof. Andrzej Buko – „Świt państwa polskiego”.
• Prof. Przemysław Urbańczyk: „Zanim Polska została Polską”; „Mieszko Pierwszy Tajemniczy”; „Bolesław Chrobry lew ryczący”; „Korzenie Polski”.
• Prof. Jacek Banaszkiewicz – „Podanie o Piaście i Popielu”.
• Janusz Roszko – „Kolebka Siemowita”.
Książki Andrzeja Buko i Przemysława Urbańczyka zostały wydane w latach 2010–2024 i zawierają najświeższe informacje historyczne i archeologiczne.
FOTO WIKIPEDIA
BOLESŁAW CHROBRY – EKSPLOZJA MENNICTWA
Bolesław Chrobry był pierwszym naszym władcą, który wybijał monety (patrz końcowy fragment części I) Wykopaliska ujawniły 280 sztuk denarów Chrobrego w aż 20 rodzajach.
Prawdopodobną przyczyną jego aktywności w tej dziedzinie, było poselstwo z Danii, od króla Swena Widłobrodego, który zgodnie z ówczesnym zwyczajem, prosząc o rękę Świętosławy, wdowy po królu szwedzkim Eryku Zwycięskim, zwrócił się do jej brata – Bolesława Chrobrego. Wśród stosownych podarunków był denar, na którym wybito imię Bolesława. Czas wybicia i
cechy tej monety uprawdopodabniają jej duńskie pochodzenie. Bolesław Chrobry postanowił kontynuować ten proces menniczy już we własnym zakresie. Denary nie miały charakteru ekonomicznego jako pieniądz, ale były manifestacją statusu
państwa i własnego wizerunku władcy.
Do najciekawszych i najważniejszych denarów należy zaliczyć:
ŚMIEJĄCA SIĘ POLKA –
CÓRKA I SZWAGIERKA BOLESŁAWA CHROBREGO
Bolesław Chrobry był czterokrotnie żonaty. Jego pierwszą żoną była nieznana z imienia córka Rygdaga, margrabiego z Miśni, drugą Węgierka Judyta lub Karolda, z którą miał syna Bezpryma. Obie żony zostały oddalone. Trzecią była Emnilda, córka księcia Dobromira prawdopodobnie z zachodniej słowiańszczyzny, z którą miał dwie córki o nieznanych imionach (jedna z nich była żoną kijowskiego księcia Świętopełka) oraz Regelindę, Mieszka II Lamberta i Ottona. Z czwartą – Odą, córką margrabiego miśnieńskiego Ekkharda miał córkę Matyldę. Tytułową śmiejącą się Polką jest córka Chrobrego Regelinda, która urodziła się w roku 989. Wyszła za mąż za Hermana I, margrabiego miśnieńskiego. Nie są znane jej dalsze losy, zmarła ok. 1030 roku. Ciekawostką jest fakt, że margrabia Herman I był synem margrabiego Ekkeharda, z którego córką ożenił się Bolesław Chrobry, tym samym stając się szwagrem własnej córki. Regelinda posiada swój pomnik „Śmiejąca się Polka”, który postawiono w 1240 r. przy katedrze w Naumburgu, koło Lipska.
MIESZKO II – WCALE NIE GNUŚNY!
Niektórzy kronikarze negatywnie oceniali panowanie Mieszka II. Jan Długosz nadał mu przydomek Gnuśny. Wiązało się to z utratą zdobyczy terytorialnych jego ojca Bolesława Chrobrego, a w końcu upadkiem państwa.
Tymczasem, jeszcze za rządów ojca Mieszko II prowadził bardzo skuteczne działania dyplomatyczne i wojskowe w wojnie z niemieckim cesarzem Henrykiem II, np. obrona linii Odry i najazd na Miśnię w 1015 oraz akcja wojskowa skierowana przeciwko Czechom, aby ich odwieść od wsparcia wojsk cesarza nacierających na Śląsk. Po nieudanym oblężeniu Niemczy, cesarz zrezygnował z wojny i w roku 1018 został zawarty korzystny dla Polski pokój w Budziszynie.
Mieszko II był dobrze wykształconym Piastem, w roku 1013 r. ożenił się z wysoko urodzoną Rychezą, wnuczką cesarza Ottona II.
Po koronacji i śmierci ojca w 2025 r., w grudniu tego samego roku Mieszko II został koronowany w katedrze gnieźnieńskiej.
Swoich konkurentów wypędził, byli to: odsunięty przez Chrobrego, pierworodny syn Bezprym i młodszy brat Mieszka II – Otto.
W 1027 r. Matylda Szwabska, z rodu będącego w opozycji do cesarza Henryka II, przekazała Mieszkowi II swój modlitewnik, wraz z listem, w którym chwaliła go za szerzenie chrześcijaństwa, budowanie kościołów i znajomość łaciny i greki. Wręczenie to zostało uwiecznione na miniaturze.
Wspierając niemiecką opozycję, w 1028 Mieszko II dokonał najazdu na Saksonię i powtórzył to dwa lata później, tym razem w sojuszu z Węgrami.
W 1031 r. połączona akcja zbrojna niemieckiego cesarza Konrada II i księcia kijowskiego Jarosława Mądrego doprowadziła do okrojenia Polski z wielu terytoriów zdobytych przez Bolesława Chrobrego oraz do obsadzenia na tronie Bezpryma. Mieszko II udał się do Czech, gdzie został uwięziony i wykastrowany, co było zemstą Czechów za oślepienie przez Bolesława Chrobrego ich księcia Bolesława III Rudego.
W roku 1032 Bezprym został zabity przez wewnętrzną opozycję, a w uzgodnieniu z cesarzem Konradem II, do rządzenia w Polsce zostali wyznaczeni: Mieszko II, jego młodszy brat Otto i ich kuzyn Dytryk.
W następnym roku Mieszko II zdołał odzyskać samodzielną, ale nie królewską władzę, którą dzierżył do śmierci w 1034 r.
Należy podkreślić wielką niezłomność Mieszka II w walce o jedność państwa wbrew wrogiemu porozumieniu sąsiadów. Po jego śmierci nastąpił wielki kryzys państwa, bunt pogański oraz najazd księcia czeskiego Brzetysława.
Polska odzyskała jedność państwa, którą zapewnił syn Mieszka II – Kazimierz Odnowiciel.
KSIĄŻĘTA WYKLĘCI: BEZPRYM I BOLESŁAW ZAPOMNIANY (CELOWO?)
Bezprym i Bolesław Zapomniany to najbardziej tajemnicze postacie dynastii piastowskiej. Obaj złowrogo zapisali się w historii Polski i nie zostali umieszczeni w pocztach władców Polski.
Bezprym był najstarszym synem Bolesława Chrobrego i jego drugiej żony Węgierki. Urodził się ok. 986 r. jeszcze za życia Mieszka I.
Bolesław Chrobry odsunął żonę Węgierkę i ożenił się z Emnildą, z którą miał następnego syna Mieszka i to Mieszko (Mieszko II) był typowany przez ojca jako następca tronu.
Bezprym (patrz nieco wyżej) po wypędzeniu w 1031 r. z Polski Mieszka II objął w kraju władzę. Był okrutnikiem, brutalnie niszczył stronników brata, być może sprzyjał buntowi pogańskiemu i po roku został zabity przez wewnętrzną opozycję.
Bolesław Zapomniany to postać, być może zmyślona, gdyż pisze o nim tylko trzynastowieczna Kronika Wielkopolska. Według Kroniki, był on synem Mieszka II i objął władzę w Polsce po jego śmierci w 1034 roku.
Podobnie jak Bezprym miał zasłynąć z okrucieństw i wspierania buntu pogańskiego i tak jak Bezprym zginął po kilku latach z rąk wewnętrznej opozycji. Umożliwiło to powrót z Niemiec Kazimierzowi (później zwanemu Odnowicielem), który odbudował państwo polskie (patrz nieco niżej).
Zwolennicy istnienia Bolesława Zapomnianego wysuwają następujące argumenty:
• Imię Bolesław, w przeciwieństwie do imienia Kazimierz, świadczy o planowanym następstwie tronu, bowiem jest to imię jego dziadka – Bolesława Chrobrego. Kazimierz, który zdobył bardzo wybitne wykształcenie, mógł być przeznaczony do stanu duchownego. Mieszko II nie ośmieliłby się nadać swojemu pierworodnemu synowi innego imienia niż Bolesław (po dziadku), szczególnie, że miało to miejsce za życia Chrobrego. Bolesław Chrobry przestrzegał tej zasady i Mieszko II, jako następca tronu, otrzymał imię po swoim dziadku – Mieszku I.
• Czeski książę Brzetysław najechał Wielkopolskę w roku 1038, nie po śmierci Mieszka II, ale dopiero w czasie zamętu, zaraz po śmierci Bolesława Zapomnianego.
• Nasz główny kronikarz Gall Anonim w swojej Kronice Polskiej nie wspomina o Bolesławie Zapomnianym, ale również pomija Bezpryma. Przyczyną może być to, że obaj, oprócz występków, mieli coś wspólnego z buntem pogańskim, co by źle świadczyło o chrześcijańskiej dynastii (od czasów Mieszka I).
KAZIMIERZ ODNOWICIEL – PRZY POMOCY NIEMIEC I RUSI
Po śmierci Mieszka II, po której nastąpił kilkuletni okres chaosu, buntów pogańskich, obcych interwencji, w tym niszczycielski najazd księcia czeskiego Brzetysława, Polska utraciła szereg terytoriów. Dzięki dobrym relacjom jego matki Rychezy (wnuczki cesarza Ottona II) z dostojnikami niemieckimi, Kazimierz Odnowiciel w 1039 r. otrzymał w Niemczech pomoc finansową i militarną - 500 ciężkozbrojnych rycerzy i wrócił do kraju przejmując władzę. Ożenił się z Dobroniegą, córką księcia kijowskiego Jarosława Mądrego, a jego siostra Gertruda wyszła za mąż za Izjasława – syna Jarosława. Ten sojusz spowodował, że wojska Rusi Kijowskiej wsparły Kazimierza Odnowiciela w rozprawieniu się z Masławem, cześnikiem Mieszka II, który oderwał Mazowsze od Polski.
Kazimierz Odnowiciel dwukrotnie prowadził kampanie przeciw Czechom i odzyskał Małopolskę i Śląsk. Z uwagi na zniszczenie przez Brzetysława grodów w Wielkopolsce, przeniósł stolicę państwa do Krakowa.
W pobliżu Krakowa Kazimierz Odnowiciel ufundował opactwo benedyktynów w Tyńcu.
Kazimierz Odnowiciel uratował i odtworzył państwowość Polski oraz odzyskał terytoria utracone po śmierci swego ojca Mieszka II. Słusznie zyskał przydomek Odnowiciel.
Nie zdołał koronować się na króla Polski; dokonał tego jego syn, Bolesław Śmiały.
część czwartą opracowania można znaleźć tu