Pierwsi Piastowie - część I - reportaże i wspomnienia
Menu główne:
Reportaże, artykuły > Pierwsi Piastowie - esej Krzysztofa Wilanda
Zdumiewające historie
PIERWSI PIASTOWIE
CZĘŚĆ I
opracowanie KRZYSZTOF WILAND
1. GALL ANONIM MIAŁ RACJĘ!
2. SKĄD WZIĘLI SIĘ PIASTOWIE?
3. WYWODZIMY SIĘ OD LICICAVIKÓW, NIE OD POLAN!
4. JAK MIAŁ NA IMIĘ MIESZKO I?
5. DENARY NA BANKNOTACH – NIE TEN MIESZKO!
Wyboru tytułowych „Zdumiewających historii” dokonałem w oparciu o informacje encyklopedyczne oraz zawarte w książkach, w szczególności:
• Prof. Andrzej Buko – „Świt państwa polskiego”
• Prof. Przemysław Urbańczyk – „Zanim Polska została Polską”; „Mieszko Pierwszy Tajemniczy”;
„Bolesław Chrobry lew ryczący”; „Korzenie Polski”
„Bolesław Chrobry lew ryczący”; „Korzenie Polski”
• Prof. Jacek Banaszkiewicz – „Podanie o Piaście i Popielu”
• Janusz Roszko – „Kolebka Siemowita”
Książki Andrzeja Buko i Przemysława Urbańczyka zostały wydane w latach 2010 r. – 2024 r. i zawierają najświeższe informacje historyczne i archeologiczne.
FOTO WIKIPEDIA
GALL ANONIM MIAŁ RACJĘ!
Gall Anonim, piszący „Kronikę Polską” na dworze Bolesława Krzywoustego w latach 1112–1116, przedstawił w niej początki dynastii Piastów. Według Galla Anonima założycielem dynastii był Piast (syn Chościska), którego syn Siemowit przejął władzę od księcia Popiela. Kolejnymi książętami dynastii, którzy rozbudowywali swoje władztwo byli: syn Siemowita Lestek, wnuk Siemomysł oraz prawnuk Mieszko I - pierwszy historyczny władca Polski (odległy od Bolesława Krzywoustego o pięć kolejnych pokoleń Piastów). Wśród historyków trwają spory, czy opowieść Galla Anonim dotycząca poprzedników Mieszka I jest faktem historycznym, czy też mitem. Z najnowszych badań archeologicznych i opracowań historyków wynika, że nasze państwo budowane było od kolebki do obszarów, które wywalczył Mieszko I - właśnie przez kilka pokoleń opisanych przez Galla. Jedynym błędem Galla Anonima było umiejscowienie początku zdarzeń w Gnieźnie. W tym czasie w Gnieźnie nie było żadnego grodu, a jedynie „Góra Lecha” - ośrodek religijnego kultu słowiańskiego. Według wielu archeologów i historyków prawdopodobną kolebką Piastów był silny ośrodek grodowy w Kaliszu i to z tego grodu ok. 920 r. wyszła „piastowska" ekspansja.
Celem dynastii Piastów było zbudowanie silnego państwa na północ od Kalisza, na terenie obecnej Wielkopolski, która była wówczas bardzo słabo zasiedlona. Pierwszym krokiem ok. roku 920 była agresja na sąsiednie ośrodki grodowe, szczególnie położone na południowy zachód od Kalisza. Było to dziełem Lestka. Następnie w ciągu 10 lat wybudowano gród w Gieczu, oraz wielkie grody m.in. w Poznaniu, Ostrowie Lednickim i Gnieźnie. W ten rejon zostali przesiedleni mieszkańcy zniszczonych grodów na południowym zachodzie i to oni byli wykorzystani do wznoszenia tych nowych grodów, otoczonych olbrzymimi, ponad dziesięciometrowymi wałami, w których zastosowano identyczną jak w zniszczonych grodach unikalną drewnianą konstrukcję hakową. To było dzieło Lestka i Siemomysła.
Mieszko I, który po swoich poprzedniku odziedziczył państwo o powierzchni 5000 km kw. (100 km x 50 km). Po roku 960 rozbudował i umocnił te grody oraz skutecznie zajął się poszerzaniem swojego państwa zdobywając: Pomorze, Mazowsze, Małopolskę i Śląsk, opanowując powierzchnię ok. 200 000 km kwadratowych.
SKĄD SIĘ WZIĘLI PIASTOWIE?
Historycy już ponad sto lat spierają się skąd wywodzi się ród Piastów. Spór wynika z braku ówczesnych dokumentów, bowiem Wielkopolska leżała na całkowitym uboczu cywilizacji europejskiej. Dyskutowane są przede wszystkim trzy opcje:
• rodzima;
• normańska;
• wielkomorawska.
Opcja, że Piastowie wywodzili się z miejscowego ludu wydaje się najbardziej oczywista, a dodatkowo przemawia za nią fakt, że tak opisał to Gall Anonim w swojej Kronice Polskiej. Piast, syn Chościska był biednym oraczem na dworze księcia Popiela w Gnieźnie. Imiona kolejnych członków dynastii: syna Siemowita, wnuka Lestka, prawnuka Siemomysła i praprawnuka Mieszka to imiona słowiańskie. Ponadto nie znaleziono żadnych cudzoziemskich artefaktów, które można by przypisać do okresu panowania Mieszka I i jego poprzedników. Przeciwko opcji rodzimej, przemawia nie ewolucyjny, ale bardzo dynamiczny proces budowy głównych grodów państwa: Gniezna, Ostrowia Lednickiego i Poznania praktycznie od zera w latach 940–950, co musiało być spowodowane zewnętrzną ideą, szczególnie, że w tym okresie nie było zagrożeń z zewnątrz. Budowa tych grodów w krótkim czasie wiązała się z posiadaniem know-how odnośnie ich budowy pod kątem organizacyjnym i technologicznym oraz olbrzymimi środkami ekonomicznymi.
Za opcją normańską, przemawia fakt, że Normanowie (Wikingowie, Waregowie) byli twórcami wielu państw w Europie: Ruś Nowogrodzka i Kijowska, Irlandia, Normandia, a przyszłe państwo polskie mogło też mieć taką genezę. W dokumencie zawierzającym swoje państwo papieżowi („Dagome iudex”), Mieszko I występuje jako Dagome. Może to być jego skandynawskie imię, którym się również posługiwał. Gall Anonim w swojej „Kronice Polskiej” napisał, że poprzednio, przed nadaniem imienia Mieszko (Mesco) nosił jakieś inne imię. Ponadto jedna z wielu hipotez dotycząca znaczenia imienia Mieszko, mówi, że jest to zdrobnienie słowa niedźwiedź, a to imię było i jest do tej pory bardzo popularne w Skandynawii i brzmi po szwedzku Björn.
Najciekawszą wydaje się być opcja wielkomorawska, którą propaguje historyk i archeolog, prof. Przemysław Urbańczyk. Wielka Morawa leżała na południe od Karpat i Sudetów i trwała od ok. 820 r. do 906 roku. Całkowity upadek nastąpił pod wpływem najazdu Węgrów. Dominowało tam chrześcijaństwo wg obrządku słowiańskiego (Cyryl i Metody). Dwaj ostatni książęta Świętopełk II i Mojmir II, o losie których po 906 r. nie ma żadnych zapisów, mogli przemieścić się poprzez Ołomuniec na północ i ok. 920 r rozpocząć proces tworzenia nowego państwa. Profesor Urbańczyk podaje następujące poszlaki:
• Władcy Wielkich Moraw wiedzieli jak utworzyć nowe państwo. Zasoby mogli czerpać, podobnie jak wcześniej na Wielkich Morawach, z handlu niewolnikami, których sprzedawali na rynki arabskie.
• Nadawanie imion było ważną cechą ówczesnych dynastii. Pierwszy syn Mieszka otrzymał imię Bolesław po ojcu swojej matki Dobrawy – Bolesławie I Srogim, ale w drugim małżeństwie Mieszka I, jego kolejny syn nazywał się Świętopełk, być może po ojcu lub dziadku Mieszka - księciu wielkomorawskim.
• Nazwy grodów: Poznań i Sudomir (Sandomierz) mają odniesienia wielkomorawskie.
• Brak zapisów odnośnie chrztu Mieszka I, chociaż kroniki niemieckie odnotowywały na bieżąco takie zdarzenia w stosunku do innych władców np. duńskich. Prof. Przemysław Urbańczyk uważa, że Mieszko mógł być ochrzczony, jako dziecko w obrządku słowiańskim, a po ślubie z Dobrawą odbyło się potwierdzenie tego chrztu, już w obrządku łacińskim, jako bierzmowanie. (Prof. Urbańczyk uzasadnia brak odnotowania w kronikach, szczególnie niemieckich, chrztu Mieszka I i Bolesława Chrobrego inną hipotezą, że Dobrawa była chrześcijanką, ale obrządku słowiańskiego (popularnego wówczas w Czechach) i w tym obrządku zostali ochrzczeni jej mąż i syn. Niepotrzebny był do tego biskup z Niemiec i stąd brak wzmianek o tym fakcie w kronikach.
WYWODZIMY SIĘ OD LICICAVIKÓW, A NIE OD POLAN!
Najprostszą odpowiedzią na tytułową kwestię jest fakt, że Polan prawdopodobnie nie było. Nie występują oni w żadnych dokumentach opisujących plemiona zamieszkujące teren dzisiejszej Polski w VII, VIII, IX i X wieku. W „Dziejach saskich” napisanych w 968 r. benedyktyn Widukind z Korbei napisał, że król Mieszko I (Misaca), którego władzy podlegali Słowianie zwani Licicavikami, w roku 963 doznał dwukrotnej przegranej w bitwach, które stoczył z Wieletami (zaodrzańskie, słowiańskie plemię), którymi dowodził saski graf Wichman. W wyniku tych walk zginął nieznany z imienia brat Mieszka I. Z tekstu Widukinda można wywnioskować, że Licicaviki to poprzednia nazwa Polaków. Należy zaznaczyć, że nie istniała wówczas nazwa Polska, Polacy, ani Polanie. Nazwy te również nie występują w dokumencie opisującym państwo Mieszka I – relacja Ibrahima ibn Jakuba, żydowskiego kupca z Kordoby z jego podróży do Niemiec i Pragi z 966 roku. Mieszko jest nazwany słowiańskim Królem Północy. Nazwa Polska (Polonia) i jej pochodne np. Poloni (Polanie) pojawiła się dopiero na przełomie X i XI wieku za panowania Bolesława Chrobrego. Podobna nazwa do Licicavików występuje u cesarza bizantyjskiego Konstantyna VII Porfirogenety, który w swoim dziele napisanym w połowie X wieku, umiejscowił plemię Litzike na terenie obecnej Polski. Ale są inne hipotezy dotyczące Licicavików, które zakładają, że są oni:
• Zniekształconą nazwą Lestkowice, Lściowiki – czyli prawdopodobnym opisaniem poddanych Mieszka I, nazwanych od imienia Lestka, (wnuka Piasta, a dziadka Mieszka I) wymienionego w Kronice Galla Anonima.
• Zniekształconą nazwą Lędzian (Lęchów, Lachów) – jednym z największych, udokumentowanych plemion z obszaru obecnej Polski. Lędzianie dali nazwę Polakom w językach Słowian wschodnich – Lach, w języku węgierskim – Lengyel, a w litewskim – Lenkas. Po tych przegranych bitwach, Mieszko I zawarł sojusz z Czechami, żeniąc się w roku 965 z księżniczką Dobrawą. Uzyskawszy czeską pomoc zbrojną, w roku 967 pokonał Wieletów. W wyniku walk zginął graf Wichman. Jego miecz Mieszko I odesłał honorowo cesarzowi Ottonowi I, co było dobrze przyjęte na cesarskim dworze. Trzymając się twardo zapisu Widukinda, pierwotnie byliśmy Licicavikami.
JAK MIAŁ NA IMIĘ MIESZKO I?
Sięgając do najwcześniejszych źródeł, w których wymieniony jest pierwszy historyczny władca Polski, znajdujemy następujące wersje jego imienia:
• Relacja z podróży Ibrahima ibn Jakuba (965 r.) – Mszkh (pisane po arabsku bez samogłosek),
• „Dzieje saskie” Widukinda (968 r ) – Misica / Misico, Misaca / Misaco, król, którego władzy podlegali Słowianie zwani Licicavikami.
• Dokument „Dagome iudex” (971 r.) – Misica (syn Mieszka z drugiego małżeństwa).
• Moneta wybita przez Bolesława Chrobrego dla jego syna Mieszka II, jako następcy tronu (ok. 1020 r.) – Misico.
• „Kronika polska Galla Anonima” (1112–1116 r.) – Mesco / Mesko.
• Monety wybite przez Mieszka Starego – Mesico.
Stosowane obecnie imię pierwszego władcy – Mieszko jest kompromisem pomiędzy różnymi wersjami zapisów jego imienia. Gal Anonim w swojej Kronice podał następujące fakty dotyczące imienia Mesco: „Jako pierwszy nosił to imię”, co oznacza, że wcześniej ono nie występowało w jego drzewie genealogicznym; „Uprzednio, przed nadaniem imienia Mesco nosił inne imię”. (Może Dzigoma – patrz dalej). Gall napisał też, że do postrzyżyn był niedowidzący, ale później przejrzał na oczy. Z tą ślepotą koresponduje informacja o imieniu Mieszka Starego zawarta w staroruskim „Latopisie ipatijewskim” (XI wiek) – Mżka (Mieżka), co oznacza po słowiańsku niedowidzenie. W dokumencie „Dagome iudex”, Mieszko, (który występuje jako Dagome), jego żona Oda i dwaj synowie Mieszko i Lambert powierzają swoje państwo papieżowi. Cały czas trwają spory i dyskusje dotyczące imienia Dagome. Czy jest to jego imię z chrztu – Dagobert, skandynawskie imię Dago, czy przekształcone imię słowiańskie Dzigoma, które nosił przed postrzyżynami, o czym napisał Gall Anonim. Ponadto jedna z hipotez dotyczy znaczenia imienia Mieszko. Mówi, że jest to zdrobnienie słowa niedźwiedź, a to imię było i jest do tej pory bardzo popularne w Skandynawii i brzmi po szwedzku Björn. A może imię naszego pierwszego historycznego władcy pochodzi od imienia Miecsław, które w wersji uproszczonej brzmi Mieszko, tak jak Zbyszko to Zbigniew, Kaźko to Kazimierz, Bolko to Bolesław itd.
DENARY NA BANKNOTACH – NIE TEN MIESZKO!
Będące w obiegu banknoty o nominale 10 i 20 złotych zostały poświęcone dwóm pierwszym historycznym władcom Polącaski: Mieszkowi I i Bolesławowi Chrobremu. Na banknotach znajdują się portrety tych władców oraz denary, które zostały im przypisane.
Najnowsze ustalenia historyków i numizmatyków (m.in. prof. Stanisław Suchodolski) stwierdzają, że denar na banknocie dziesięciozłotowym, ze znajdującym się na otoku imieniem Misico (Mieszko), nie został wybity przez Mieszka I, ale około 1020 r. przez Bolesława Chrobrego i został poświęcony jego synowi Mieszkowi Lambertowi, wnukowi Mieszka I, który po śmierci Bolesława Chrobrego został królem Polski, jako Mieszko II.
Mieszko I w ogóle nie wybijał monet, zajmował się przede wszystkim powiększaniem swojego państwa o sąsiednie rejony: Pomorze, Mazowsze, Małopolskę i Śląsk.
Bolesław Chrobry po 1000 roku rozpoczął intensywną działalność menniczą i zostało wybitych wiele różnych denarów poświęconych jego osobie. Ich wybicie nie służyło celowi pieniężnemu lecz miało sławić władcę i jego państwo.
Na denarze umieszczonym na banknocie dwudziestozłotowym widnieje napis PRINCES POLONIE. Umieszczona tam nazwa naszego kraju – Polonie, to jej nasz pierwszy historyczny zapis. Ptak, który występuje na denarze nie jest orłem, lecz pawiem, chrześcijańskim symbolem zmartwychwstania. Pamiętajmy o tym używając banknotów dziesięcio- i dwudziestozłotowych.
część drugą opracowania można znaleźć tu